Các hãbg phim Nhà nước thời bao cấp đúng là cơ quan văn nghệ. Những người làm phim được đối đãi như văn nghệ sĩ, không bị gò bó về ngày công. Có phim thì đi, không thì ở nhà, lương lảnh đủ.
Thập niên 80 Hãng tôi còn có cả một xưởng Thiết kế mỹ thuật (TKMT) nằm riêng ở đường Võ thị Sáu, chung với Xưởng phin Nguyễn đình Chiểu. Xưởng TKMT quản lý kho đạo cụ, phục trang, các nhân viên tổ thiết kế, hóa trang. Ở đây hàng ngày có không khí nhộn nhịp, anh em đến rất đông. Giám đốc xưởng là họa sĩ Trần Kiềm. Chú cũng thường đi làm họa sĩ những phim lớn, nhất là phim chiến tranh. Tánh chú “hiền như cục bột” nên anh em rất quý mến.. Tôi có cơ hội làm với chú phim Phù Sa (phim do tỉnh Đồbg Tháp đặt hàng, đạo diễn Lâm Mộc Khôn) quay ở huyện Lấp Vò, Đồng Tháp.
Hãng có trụ sở chính nằm ở đường Lý chính Thắng, xưởng thu thanh in tráng thì ở Thi Sách. Thời đó chỉ tiêu mỗi năm trên 10 phim. Hãng có 2 xưởng phim truyện, xưởng 1 do đạo diễn Hồng Sến làm giám đốc, xưởng 2 là đạo diên Huy Thành. Về sau thành lập thêm xưởng trẻ, gián đốc là đạo diễn Việt Linh. Ngoài ra Hãng còn có Xưởng phim tài liệu nằm trên đường Pasteur do nhà văn, nhà biên kịch Nguyễn Hồ làm giám đốc, quản lý luôn phòng Biên tập. Xưởng hoạt hình của Hãng thì nằm ở đường Nguyễb Thông .
Không có phim, tôi ở nhà làm thêm việc khác để kiếm thêm thu nhập, sáng sáng vô Hãng cà phê cà pháo với anh em. Có phim thì “tạm biệt Sài Gòn” đi tỉnh quay mấy tháng trời, giao con cái cho vợ chăm sóc Mẹ sắp nhỏ cũng thật giỏi giang, chịu thương chịu khó, nuôi con “số 1 thế giới” để tôi yên lòng “làm điện ảnh”.
Coi vậy mà tôi cũng làm thêm được nhiều nghề như làm thợ hồ, làm cò đậu cò bay hòn non bộ, làm nghề điện tử sản xuất bo mạch âm thanh, đi bán sĩ radio cassette…Tôi còn phụ em trai tôi nhận thiết kế điện, đèn chùm cho Bảo tàng mỹ thuật. Được vậy cũng là nhờ “ké” vô hàng ngũ văn nghệ sĩ của Hãng phim Giải Phóng, lúc đó là Xí nghiệp phim tổng hợp. Nhắc lại làm tôi nhớ đến các đời giám đốc Mai Lộc, Võ Thành Lê, Thanh Hùng, Ngọc Quang, nhất là cô Hoàng Thúy Lan phó giám đốc, người đã cấp cho tôi căn phòng trong khu tập thể và đã đề bạt tôi làm trợ lý cho cô (nhưng vì mê làm phim nên tôi từ chối). Tôi nhớ hôn ấy cô bảo tôi, giọng buồn buồn:
-Cô muốn tạo cơ hội cho tương lai của con thôi. Mà con muốn đi phim thì cũng được, sau này có thể làm chủ nhiệm phim.
*Hoàng Thúy Lan (1925–2010) là nữ quân y, tổ trưởng tình báo, nữ đạo diễn, nữ chủ nhiệm phim truyện đầu tiên của điện ảnh Việt Nam những năm 60 ở miền Bắc. Sau này, bà từng làm Phó giám đốc Hãng phim Giải Phóng..Bà là nguyên mẫu nhân vật Hai Lan trong bộ phim Mối tình đầu của đạo diễn Hải Ninh, nhà biên kịch Hoàng Tích Chỉ viết kịch bản, dựa theo tác phẩm cùng tên của nhà văn Nguyễn Hiểu Trường.
(27/11/2025)
